باسمه تعالی
مثنوی (۵۴۴)
تحلیلی عرفانی بر مثنوی نامه ای به سلمان فارسی
بیت ۱
به نام خدایی که آرد پدید
به هر دل صفا و به هر لب نوید
ارجاع عربی: ﴿اللَّهُ خَلَقَکُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ﴾ (صف/۱۰)
تحلیل: آغاز نامه با ستایش خدای آفریننده است؛ جان و دل انسان به نور او روشن میشوند
بیت ۲
به نام خدای بزرگ و عظیم
که جان را چراغ و خرد را حکیم
ارجاع عربی: ﴿وَهُوَ عَلَىٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ﴾ (بقره/۲۰)
ترجمه: و او بر هر چیز تواناست
تحلیل: خداوند علاوه بر خلق، خرد انسان را نیز هدایت میکند؛ چراغ دل و حکمت عقل از اوست
بیت ۳
ستایش مر او را سزاوار باد
که دل را به نور یقین یاد داد
ارجاع عربی: ﴿اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ﴾ (نور/۳۵)
تحلیل: دلها با یاد او روشن میشوند و نور یقین در قلب مؤمنان جلوه میکند
بیت ۴
محمد، رسول خدای جلیل
چراغ هدایت، شفیع و دلیل
ارجاع عربی: ﴿مَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِینَ﴾ (انبیاء/۱۰۷)
ترجمه: ما تو را جز رحمت برای جهانیان نفرستادیم
تحلیل: رسول خدا چراغ هدایت و شفیع است؛ پیامبر راهنمای دلها و جانهاست
بیت ۵
وصیّش علی، شیر حق، مرتضاست
که جان را دهد نور و دل را صفا
ارجاع نهجالبلاغه: نامه ۳۹
تحلیل: امامت علی، استمرار هدایت و منبع نور معنوی برای مؤمنان است
بیت ۶
بگفتا به سلمان، حکیم صبور
سخن از سعادت، ز دریای نور
ارجاع نهجالبلاغه: نامه ۵۴۳
ترجمه: نامهای به سلمان حکیم و صبور، درباره سعادت و هدایت
تحلیل: نامه آموزشی و اخلاقی است؛ دریایی از حکمت برای هدایت مؤمنان
بیت ۷
چنین گفت مولا به یار وفا
که با حق بمان و دلت با خدا
ارجاع قرآن: ﴿وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا﴾ (آلعمران/۱۰۳)
ترجمه: همگی به ریسمان خدا چنگ زنید
تحلیل: توصیه امام به اتصال دل و جان به حق و خداوند است؛ وفاداری رمز سعادت است
بیت ۸
تو سلمان! ز دنیای دون کن حذر
که ایمن نماند کسی از خطر
ارجاع قرآن: ﴿مَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ﴾ (عنکبوت/۶۴)
ترجمه: زندگی دنیا جز بازی و سرگرمی نیست
تحلیل: خطر وابستگی به دنیا، انسان را از مسیر حق دور میکند
بیت ۹
جهانا! تو چون مار، خوش خط و خال
که ما را ز نیشت نیاید مجال
ارجاع نهجالبلاغه: خطبه ۱۷۶
ترجمه: دنیا دارای ظاهر زیبا و باطن خطرناک مثل مار است
تحلیل: هشدار به خطر فریب ظواهر؛ دنیا و مردم ممکن است فریبنده باشند
بیت ۱۰
فریبی خلایق به کوی و گذر
به ظاهر لطیفی، به باطن خطر
تحلیل: مار دارای جسمی لطیف و نرم است ولی با زهرش انسان را می کشد.
بیت ۱۱
مبادا که مغرور گردی ز مال
که آرد به جانت عذاب و وبال
ارجاع قرآن: ﴿وَلَا تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ﴾ (بقره/۱۱)
ترجمه: و در زمین فساد مکنید
تحلیل: دنیا و مال، فریبنده و هلاکآور است؛ غرور از مال باعث فساد جان میشود
بیت ۱۲
مبادا فریبی ز کاخ و غلام
که گردد سرانجام جز درد و دام
ارجاع نهجالبلاغه: حکمت ۴۵
ترجمه: فریب جاه و مقام و خدمتکاران، پایانش جز درد نیست
تحلیل: وابستگی به دنیا و مقام، باعث زیان روحی و گمراهی میشود
بیت ۱۳
ببر دل ز غمهای عالم به جان
که آن رهزن جان بود بیامان
ارجاع قرآن: ﴿وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُکَ إِلَّا بِاللَّهِ﴾ (نحل/۱۲۷)
ترجمه: صبر تو جز با یاری خدا میسر نیست
تحلیل: غمهای دنیا فریبندهاند؛ صبر و اعتماد به خدا مسیر رهایی است
بیت ۱۴
تو دانی که روزی ز این خاکدان
روی سوی جنت، دلی شادمان
ارجاع قرآن: ﴿إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ کَانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ﴾ (مریم/۶۳)
ترجمه: کسانی که ایمان آوردند و عمل صالح کردند، جنت دارند
تحلیل: امید به پاداش الهی و آخرت، جان را شاد و دل را مطمئن میکند
بیت ۱۵
تو با دیدهی عقل بنگر جهان
نبینی در آن جز سراب و فغان
ارجاع قرآن: ﴿مَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلَّا مَتَاعُ الغُرُورِ﴾ (حدید/۲۰)
ترجمه: زندگی دنیا جز بهرهای فریبنده نیست
تحلیل: جهان مادی فریبنده است؛ عقل باید حقیقت را از سراب تمییز دهد
بیت ۱۶
اگر دل به آن بستهای، باز کن
ز بند هوا، رستهای، ساز کن
ارجاع نهجالبلاغه: خطبه ۱۹
ترجمه: دل را از وابستگیهای نفسانی آزاد کن
تحلیل: رهایی از هوا و هوس، انسان را به مسیر حق نزدیک میکند
بیت ۱۷
مکن دل به دنیا، به نقش و نگار
که آن جز سرابی ندارد به بار
ارجاع قرآن: ﴿تَبْتَغُونَهَا عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا﴾ (قصص/۷۷)
ترجمه: دنیا را برای لذات زودگذر میجویید
تحلیل: زیباییهای مادی فریبندهاند و ارزش پایدار ندارند
بیت ۱۸
یکی را دهد ملک و جاه و جلال
دگر روز گیرد ز او این کمال
ارجاع قرآن: ﴿کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ﴾ (آلعمران/۱۸۵)
ترجمه: هر نعمتی موقتی است و پایان آن مرگ است
تحلیل: دنیا و مقام امانت است و زودگذر؛ انسان باید بر آخرت تمرکز کند
بیت ۱۹
مبادا فراموش گردد خدا
که بیاو نگردد دلی با صفا
ارجاع قرآن: ﴿أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ﴾ (رعد/۲۸)
ترجمه: تنها با یاد خدا دلها آرام میگیرد
تحلیل: یاد خدا عامل اصلی آرامش و صفای دل است
بیت ۲۰
به ذکرش دل و جان خود زنده کن
زهر غم رها شو، دلت بنده کن
ارجاع قرآن: ﴿فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ﴾ (بقره/۱۵۲)
ترجمه: مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم
تحلیل: ارتباط با خدا باعث زندگی دل و رهایی از غمهاست
بیت ۲۱
به تقواست راه سعادت تمام
به پرهیز گردد دلت شادکام
ارجاع قرآن: ﴿وَلِمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا﴾ (طلاق/۲)
ترجمه: برای هر کس که پرهیزکار باشد، راه نجات فراهم میشود
تحلیل: تقوا و پرهیز، کلید سعادت و شادی دل است
بیت ۲۲
مبادا که غافل شوی از حساب
که در پیش باشد، قیامت، عذاب
ارجاع قرآن: ﴿وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ﴾ (نجم/۳۹)
ترجمه: انسان جز آنچه تلاش کرده، چیزی ندارد
تحلیل: یاد قیامت و حساب اعمال، انسان را از غفلت نجات میدهد
بیت ۲۳
در آن روز تنها عمل یاور است
گواهی که بر لوح دل حاضر است
ارجاع قرآن: ﴿کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ رَهِینَةٌ﴾ (مدثر/۳۸)
ترجمه: هر کسی به آنچه انجام داده مقید است
تحلیل: در قیامت، هیچ کس جز اعمال خود را همراه ندارد
بیت ۲۴
به تقوا تو را قلعهای ایمن است
به پرهیز دل خانهی روشن است
ارجاع قرآن: ﴿إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ﴾ (مائده/۲۷)
ترجمه: خداوند تنها از پرهیزکاران میپذیرد
تحلیل: تقوا دژی است برای حفظ جان و دل در برابر فتنهها
بیت ۲۵
علی آن امامِ خرد، عدل و نور
که یاران بنوشند شربی طهور
ارجاع نهجالبلاغه: خطبه ۲۱۲
ترجمه: علی امام خرد و عدالت است و یاران از نور و هدایتش بهرهمند میشوند
تحلیل: امام بهعنوان سرچشمه هدایت و عدل، سرچشمه نور برای پیروان است
بیت ۲۶
هر آنکس که با آل احمد بماند
به دل رحمت و عشق یزدان رساند
ارجاع قرآن: ﴿وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ﴾ (انفال/۷۴)
ترجمه: با خاندان پیامبر ماندن، سبب دریافت رحمت الهی است
تحلیل: اتصال به خاندان پیامبر، سبب برکت و عشق الهی است
بیت ۲۷
مدارای با خلق آیین ماست
که آن رسم پاک نبی مصطفاست
ارجاع نهجالبلاغه: نامه ۳۴
ترجمه: مدارای با مردم، سنت پاک پیامبر است
تحلیل: رفتار مهربانانه و عادلانه با دیگران، از آموزههای اصلی اسلام است
بیت ۲۸
مبادا ز رحمت شوی ناامید
که هر بنده را حکمت حق رسید
ارجاع قرآن: ﴿وَلَا تَیْأَسُوا مِن رَّوْحِ اللَّهِ﴾ (یوسف/۸۷)
ترجمه: از رحمت خدا ناامید مباشید
تحلیل: ناامیدی ممنوع است؛ خداوند برای هر بنده راه حکمت و رهایی قرار داده است
بیت ۲۹
به هر دم بگو یا الهی مرا
ببخشا ز تقصیر و جرم و خطا
ارجاع قرآن: ﴿رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا﴾ (آلعمران/۱۶)
ترجمه: پروردگارا! گناهان ما را بیامرز
تحلیل: تضرع و استغفار، دل را از بار خطاها سبک میکند
بیت ۳۰
که یاد قیامت "رجالی" رواست
ز هر ظلم و بیداد دل را سزاست
ارجاع قرآن: ﴿یَوْمَ یُحْصَىٰ الْمَوْتَىٰ﴾ (غاشیه/۱۹)
ترجمه: روزی که مردگان شمارش میشوند
تحلیل: یاد قیامت، عامل دوری از ظلم و بیداد است و دل را متوجه عدالت میکند
تهیه و تنظیم
دکتر علی رجالی
۱۴۰۴/۶/۱۲
rejali2020.blogfa.com
+ نوشته شده در چهارشنبه دوازدهم شهریور ۱۴۰۴ساعت 1:9 توسط علی رجالی
|
